انواع اختلالات روانی چیست و چه علائمی دارند؟

اختلالات روانی

سرفصل ها

سلامت روان، مانند سلامت جسم، بخشی جدایی ناپذیر از سلامت عمومی انسان است و می‌تواند تحت تاثیر عوامل مختلفی از جمله ویژگی‌های زیستی و ارثی، تجربیات زندگی، محیط خانوادگی و اجتماعی و سایر عوامل قرار بگیرد. از همین جهت، اختلالات روانی شکل‌های گوناگونی دارند و ممکن است در افراد مختلف، حتی درصورت وجود تشخیص مشابه و یکسان، به شکل‌های متفاوتی بروز پیدا کنند. برخی بیشتر با تغییرات خلق‌وخو و احساسات همراه‌اند، برخی بر شیوه‌ی تفکر و درک واقعیت تاثیر می‌گذارند و برخی دیگر ممکن است به شکل نگرانی‌های شدید، رفتارهای تکرارشونده یا دشواری در کنترل تکانه‌ها ظاهر شوند.

شناخت انواع اختلالات روانی و علائم آن‌ها کمک می‌کند تا تفاوت میان واکنش‌های طبیعی به چالش‌های زندگی و مشکلاتی که به بررسی جدی‌تری نیاز دارند، بهتر درک شود. باید خاطرنشان کنیم که وجود یک یا چند نشانه به تنهایی به معنای ابتلا به اختلال روانی نیست؛ تشخیص به بررسی مجموعه علائم، مدت و شدت آن‌ها، شرایط زندگی فرد و تاثیرشان بر عملکرد روزمره نیاز دارد. در این مقاله، با مفهوم اختلالات روانی، دسته‌بندی کلی آن‌ها و علائم رایج هر گروه و زیرگروه‌های مربوطه آشنا می‌شویم تا درک روشن‌تری از این بخش مهم از سلامت انسان به دست آوریم.

اختلال روانی چیست و چه تفاوتی با مشکلات روانی گذرا دارد؟

اختلال روانی به وضعیتی گفته می‌شود که در آن، تغییراتی قابل توجه در افکار، احساسات یا رفتارهای فرد ایجاد می‌شود و این تغییرات با اختلال در فرآیندهای روان‌شناختی، زیستی یا رشدی مرتبط هستند. بر اساس چارچوب تشخیصی راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی DSM-5-TR، این وضعیت معمولا با ناراحتی قابل ملاحظه یا اختلال در عملکرد فرد در زمینه‌هایی مانند روابط شخصی، زندگی خانوادگی، تحصیل یا کار همراه است. به بیان ساده، اختلال روانی زمانی مطرح می‌شود که الگوی مشخصی از مشکلات روان‌شناختی فراتر از واکنش‌های معمول انسان به شرایط زندگی باشد و بر کیفیت زندگی یا توانایی فرد برای انجام فعالیت‌های روزمره تاثیر بگذارد.

با این حال، هر تجربه‌ی ناخوشایند روانی به معنای وجود اختلال نیست. احساس غم پس از درگذشتن یک عزیز، اضطراب پیش از امتحان یا نگرانی در مواجهه با مشکلات زندگی، واکنش‌هایی طبیعی هستند که معمولا با شرایط فرد ارتباط دارند؛ اما اگر این احساسات شدید، مداوم یا نامتناسب با شرایط باشند و زندگی روزمره، روابط یا عملکرد فرد را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار دهند، ممکن است نیاز به بررسی تخصصی وجود داشته باشد.

مهم ترین انواع اختلالات روانی کدام‌اند؟

اختلالات روانی گروه‌های گسترده‌ای دارند؛ از اختلالات اضطرابی و خلقی گرفته تا اختلالات روان‌پریشی، وسواسی-جبری، مرتبط با تروما، خوردوخوراک، شخصیت و مصرف مواد. هر گروه ویژگی‌های تشخیصی خاص خود را دارد و ممکن است شامل چندین اختلال متفاوت باشد.

در جدول زیر، مهم‌ترین گروه‌های اختلالات روانی را به همراه چند نمونه از هر گروه مشاهده می‌کنید:

گروه اختلالاتنمونه‌هاویژگی کلی
اختلالات اضطرابیاضطراب فراگیر، اختلال پانیک، فوبیاترس، نگرانی یا اضطراب شدید و دشوار برای کنترل
اختلالات خلقیافسردگی، اختلال دوقطبیدوره‌هایی از تغییرات قابل‌توجه در خلق‌وخو، انرژی و فعالیت
اختلالات طیف اسکیزوفرنی و روان‌پریشیاسکیزوفرنی، اختلال هذیانیتغییراتی در درک واقعیت، تفکر یا سازمان‌دهی گفتار و رفتار
اختلالات وسواسی-جبری و مرتبطاختلال وسواس فکری‌ـ‌عملی (OCD)، اختلال احتکارافکار مزاحم، رفتارهای تکراری یا دشواری در کنارگذاشتن برخی رفتارها و دارایی‌ها
اختلالات مرتبط با تروما و استرساختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اختلال سازگاریمشکلات روانی مرتبط با تجربه رویدادهای آسیب‌زا یا شرایط استرس‌زا
اختلالات گسستیاختلال هویت تجزیه‌ای، فراموشی تجزیه‌ایگسستگی در جنبه‌هایی از حافظه، هویت یا تجربه آگاهانه
اختلالات خوردن و تغذیهبی‌اشتهایی عصبی، پرخوری عصبیمشکلات پایدار در رفتارهای خوردن و رابطه با غذا که بر سلامت اثر می‌گذارند
اختلالات شخصیتاختلال شخصیت مرزی، خودشیفته و اجتنابیالگوهای پایدار در تفکر، احساسات و روابط که می‌توانند مشکلات قابل‌توجهی ایجاد کنند
اختلالات رشدی-عصبیاختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD)، اختلال طیف اوتیسمتفاوت‌ها یا دشواری‌هایی در رشد و عملکرد شناختی، ارتباطی یا رفتاری
اختلالات مرتبط با مصرف مواد و اعتیاداختلال مصرف الکل، اختلال مصرف مواد افیونیدشواری در کنترل مصرف مواد یا ادامه مصرف با وجود پیامدهای منفی
اختلالات عصب‌شناختیدلیریوم، زوال عقلاختلال در عملکردهای شناختی مانند توجه، آگاهی، حافظه و تفکر
اختلالات کنترل تکانه و رفتارهای اخلالگراختلال نافرمانی مقابله‌ای، اختلال سلوکدشواری در تنظیم رفتار، کنترل تکانه‌ها یا رعایت حقوق دیگران
اختلالات خواب-بیداریبی‌خوابی، نارکولپسیمشکلات قابل‌توجه در خواب، هوشیاری یا تنظیم چرخه خواب و بیداری
اختلالات علائم جسمانی و مرتبطاختلال علائم جسمانی، اختلال اضطراب بیمارینگرانی یا درگیری ذهنی قابل‌توجه درباره علائم جسمانی و سلامت
اختلالات دفعیشب‌ادراری، بی‌اختیاری مدفوعمشکلات مکرر در کنترل دفع ادرار یا مدفوع، فراتر از حد مورد انتظار رشدی

این جدول خلاصه‌ای آموزشی از گروه‌های مهم اختلالات روانی و نمونه‌هایی از آن‌هاست؛ فهرست کامل اختلالات نیست و نباید آن را فهرستی کاملا منطبق با تمام جزئیات و تقسیم‌بندی‌ها دانست.

در ادامه، هر گروه را جداگانه بررسی می‌کنیم تا با ویژگی‌ها و علائم رایج آن‌ها آشناتر شوید.

اختلالات اضطرابی و ترس محور (Anxiety Disorders)

اختلالات اضطرابی با ترس یا نگرانی شدید و بیش از حد مشخص می‌شوند؛ به‌گونه‌ای که کنترل آن‌ها دشوار است و می‌توانند زندگی روزمره، روابط یا عملکرد فرد را مختل کنند. این اختلالات از شایع‌ترین مشکلات سلامت روان
در جهان هستند. بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت، حدود ۴۷۰ میلیون نفر در سراسر جهان در سال ۲۰۲۳ با اختلالات اضطرابی زندگی می‌کردند.

یک بنر برای نشان دادن اختلال ترس

 

مهم‌ترین تفاوت انواع این اختلالات، در موضوع ترس و نگرانی و نحوه‌ی بروز آن‌هاست:

اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder)

با نگرانی مداوم درباره‌ی موضوعات مختلف زندگی، مانند سلامت، مسائل مالی یا کار مشخص می‌شود. این نگرانی معمولا با بی‌قراری، تنش عضلانی، خستگی یا اختلال خواب همراه است.

اختلال پَنیک (اختلال هراس/پانیک(Panic Disorder/

با حملات ترس مکرر و غیرمنتظره شناخته می‌شود؛ دوره‌هایی از ترس شدید که ناگهان شروع می‌شوند و ممکن است با تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه یا احساس از دست دادن کنترل همراه باشند. این حملات معمولا علت یا عامل مشخصی برای بروز ندارند و به علت غیرقابل پیش‌بینی بودن‌شان، نگرانی از تکرار حملات نیز می‌تواند به یکی از مشکلات اصلی فردی تبدیل شود.

اختلال اضطراب اجتماعی(Social Anxiety Disorder)

ترس شدید از موقعیت‌هایی که فرد ممکن است در آن‌ها مورد قضاوت، تحقیر یا ارزیابی دیگران قرار بگیرد؛ مانند صحبت کردن در جمع.

فوبیای خاص(Specific Phobia)

ترس شدید و پایدار از یک شیء یا موقعیت مشخص؛ مانند ارتفاع، فضاهای بسته، برخی حیوانات و یا خون و سوزن، که می‌تواند به اجتناب از آن شیء یا موقعیت منجر شود.

این گروه شامل انواع دیگری نیز هست؛ از جمله اضطراب جدایی و آگورافوبیا (Agoraphobia)ترس از مکان‌های شلوغی که خروج از آن‌ها دشوار به نظر می‌رسد یا در صورت بروز علائم، دریافت کمک ممکن است دشوار باشد؛ مانند مراکز خرید، ترمینال‌های عمومی اتوبوس‌ها، قطارها، فرودگاه‌ها و سینماها. .

اختلالات خلقی(Mood Disorders)

اختلالات خلقی گروهی از اختلالات روانی هستند که بر حالت هیجانی، انرژی و عملکرد روزمره فرد تاثیر می‌گذارند. دو گروه مهم در این دسته، اختلالات افسردگی و اختلالات دوقطبی هستند؛ با وجود شباهت‌هایی در علائم، الگوی بروز آن‌ها متفاوت است.

اختلالات افسردگی(Depressive Disorders)

معمولا با خلق پایین، احساس ناامیدی یا کاهش علاقه و لذت نسبت به فعالیت‌های روزمره همراه‌اند. برای مثال، فرد ممکن است برای مدتی طولانی انگیزه‌ی کافی برای انجام کارهای معمول را نداشته باشد، زود خسته شود یا در خواب و تمرکز مشکل پیدا کند. براساس برآورد سازمان جهانی بهداشت، حدود ۳۲۲ میلیون نفر در جهان در سال ۲۰۲۳ با افسردگی(Depression)  زندگی می‌کردند.

اختلالات دوقطبی(Bipolar Disorders)

با دوره‌هایی از تغییرات قابل توجه در خلق‌وخو، انرژی و سطح فعالیت مشخص می‌شوند. فرد ممکن است دوره‌های افسردگی را تجربه کند و در دوره‌های دیگر، دچار مانیا (شیدایی/Mania) یا هیپومانیا (نیمه شیدایی/Hypomania) شود؛ حالت‌هایی که می‌توانند با افزایش غیرمعمول انرژی، کاهش نیاز به خواب، پرحرفی یا رفتارهای تکانشی همراه باشند. سازمان جهانی بهداشت شمار افراد مبتلا به اختلال دوقطبی در جهان را در
سال ۲۰۲۳ حدود ۳۶ میلیون نفر برآورد کرده است.

اختلالات طیف اِسکیزوفِرنی و روان‌پریشی (Schizophrenia Spectrum and other Psychotic Disorders)

اختلالات طیف اِسکیزوفِرنی و سایر اختلالات روان‌پریشی، گروهی از اختلالات روانی هستند که می‌توانند در درک واقعیت، تفکر، گفتار و رفتار تغییراتی ایجاد کنند. یکی از ویژگی‌های مهم این اختلالات، تجربه‌ی روان‌پریشی است؛ وضعیتی که در آن، تشخیص آنچه واقعا در محیط رخ می‌دهد از تجربه‌ها یا برداشت‌های ذهنی ممکن است دشوار شود.

یک بنر برای نشان دادن اختلال اسکیزو فرنی

روان‌پریشی معمولاً با چند نشانه اصلی شناخته می‌شود:

  • توهم (هالوسینِیشِن/Hallucination): شنیدن صدا یا دیدن چیزهایی که محرک بیرونی متناظری ندارند؛ برای مثال، فرد صدایی را می‌شنود که دیگران آن را نمی‌شنوند.
  • هذیان (دیلوژِن/Dellusion): باور ثابت و محکمی که با شواهد معتبر تغییر نمی‌کند؛ برای مثال، فرد علی‌رغم نبود شواهد کافی، مطمئن است که دیگران در حال توطئه علیه او هستند.
  • آشفتگی در تفکر و گفتار(Disorganized Speech) : دشواری در مرتب کردن افکار یا بیان منسجم آن‌ها، به گونه‌ای که دنبال کردن صحبت‌های فرد برای دیگران دشوار می‌شود و شنونده منظور این حرف‌ها را متوجه نمی‌شود.

اسکیزوفرنی یکی از اختلالات این گروه است، اما روان‌پریشی به تنهایی به معنای ابتلا به اسکیزوفرنی نیست. روان‌پریشی ممکن است در اختلالات روانی دیگری مانند اختلال دوقطبی، در اثر مصرف مواد یا داروها و در بعضی از بیماری‌های جسمی نیز رخ دهد. علاوه بر این، اسکیزوفرنی ممکن است افزون بر علائمی مانند توهم و هذیان، با کناره گیری اجتماعی، کاهش ابراز هیجان، افت انگیزه و دشواری در تمرکز یا حافظه نیز همراه باشد. برای تشخیص آن، وجود مجموعه مشخصی از علائم و تداوم مشکلات در یک بازه‌ی زمانی معین اهمیت دارد؛ بنابراین، یک تجربه‌ی غیرمعمول یا یک دوره‌ی کوتاه روان‌پریشی به تنهایی برای این تشخیص کافی نیست.

اختلالات وسواسی-جبری(Obsessive-Compulsive Disorders)

اختلالات وسواسی-جبری، گروهی از اختلالات روانی هستند که با افکار مزاحم و تکرارشونده، اشتغال ذهنی شدید یا رفتارهای تکراری همراه‌اند. این مشکلات زمانی اهمیت بالینی پیدا می‌کنند که باعث ناراحتی قابل توجه شوند، زمان زیادی بگیرند یا زندگی روزمره فرد را مختل کنند.

اختلال وسواسی-جبری (OCD) شناخته‌شده‌ترین اختلال این گروه است و دو ویژگی اصلی آن عبارت‌اند از:

  • وسواس فکری: افکار، تصاویر ذهنی یا تکانه‌های ناخواسته‌ای که مرتب به ذهن فرد بازمی‌گردند؛ مانند ترس مداوم از آلودگی یا نگرانی از اینکه مبادا ناخواسته و صرفا با فکرکردن به یک موضوع، به خود یا فرد دیگری آسیب بزند.
  • وسواس عملی: رفتارها یا اعمال ذهنی تکراری که فرد احساس می‌کند باید برای کاهش اضطراب یا جلوگیری از پیامدی نامطلوب انجام دهد؛ مانند شستن مکرر دست‌ها یا چندین بار بررسی قفل در.

این گروه شامل اختلالات دیگری نیز می‌شود؛ برای مثال، در اختلال بدریخت‌انگاری بدن (Body Dysmorphic Disorder)که گاهی به آن دیس‌مورفوبیا یا خودزشت‌انگاری هم می‌گویند، معمولاً در نوجوانی شروع می‌شود و باعث اشتغال ذهنی زیاد با نقص‌های خیالی یا نقص‌های جزئی اغراق‌شده در ظاهر فرد می‌شود.، فرد به نقصی در ظاهر خود که از نظر دیگران وجود ندارد یا بسیار جزئی است، اشتغال ذهنی پیدا می‌کند. در اختلال احتکار (Hoarding Disorder)اختلالی که در آن فرد نمی‌تواند وسایل بی‌ارزش و دورریختنی را دور بریزد و در نتیجه، فضای زیادی از خانه و محیط زندگی خود را با اشیای غیرضروری و بی‌استفاده اشغال می‌کند.، دور ریختن وسایل با دشواری زیادی همراه است. کندن مکرر موها (Trichotillomania)در این اختلال، فرد به‌صورت مکرر و معمولاً غیرارادی به کندن موهای سر، ابروها، مژه‌ها و سایر قسمت‌های بدن می‌پردازد. برخی افراد نیز عادت دارند نوک ناخن‌های بلند خود را با دندان بکنند. یا کندن پوست بدن نیز از دیگر مشکلات مرتبط با این گروه هستند.

اختلالات مرتبط با تروما و استرس(Trauma- and Stressor-related Disorders)

اختلالات مرتبط با تروما و عوامل استرس‌زا، گروهی از اختلالات روانی هستند که پس از تجربه یا مواجهه با رویدادهای آسیب‌زا یا شرایط پراسترس شکل می‌گیرند. واکنش افراد به چنین رویدادهایی متفاوت است؛ برخی ممکن است اضطراب و ترس شدیدی را تجربه کنند و برخی دیگر با غمگینی، تحریک پذیری، اختلال خواب یا دشواری در انجام فعالیت‌های روزمره روبرو شوند. از مهم‌ترین اختلالات این گروه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)

ممکن است پس از تجربه یا مشاهده‌ی رویدادی آسیب‌زا، مانند حادثه‌ای مرگبار  یا خشونت شدید، ایجاد شود. یادآوری ناخواسته رویداد، کابوس، اجتناب از موقعیت‌های یادآور و احساس گوش‌به‌زنگیِ مداوم از علائم احتمالی آن هستند.

اختلال استرس حاد(Acute Stress Disorder)

پس از مواجهه با رویدادی آسیب‌زا بروز می‌کند و می‌تواند با خاطرات آزاردهنده، اضطراب، احساس گسستگی یا اجتناب از یادآورهای حادثه همراه باشد. در چارچوب راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، علائم این اختلال از سه روز تا یک ماه پس از رویداد ادامه دارند.

اختلال سازگاری(Adjustment Disorder)

زمانی مطرح می‌شود که فرد در واکنش به یک عامل استرس‌زا، مانند جدایی، مشکلات شغلی یا تغییرات مهم زندگی، دچار ناراحتی یا مشکلات رفتاری قابل توجهی شود که بر عملکرد او تاثیر می‌گذارند.

اختلالات گسستی(Dissociative Disorders)

اختلالات گسستی گروهی از اختلالات روانی هستند که در آن‌ها پیوستگی طبیعی حافظه، هویت، ادراک یا احساس فرد نسبت به خود و محیط مختل می‌شود. این اختلالات گاهی با تجربه‌های آسیب‌زا یا استرس شدید ارتباط دارند و ممکن است بر زندگی روزمره و روابط فرد تأثیر بگذارند. از مهم‌ترین اختلالات این گروه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

اختلال هویت تجزیه‌ای(Dissociative Identity Disorder)

با گسست در احساس هویت و وجود دو یا چند حالت هویتی متمایز همراه است. فرد ممکن است در به یاد آوردن رویدادهای روزمره یا اطلاعات شخصی خود نیز شکاف‌های حافظه داشته باشد.

این افراد احتمال دارد که شخصیت‌های مختلف را تجربه کنند و هرکدام از این شخصیت‌ها افکار و رفتارهای مختلفی دارند.

فراموشی تجزیه‌ای/اختلال فراموشی گسسته(Dissociative Amnesia)

فرد نمی‌تواند اطلاعات مهم شخصی، به ویژه برخی خاطرات زندگی خود را به یاد بیاورد؛ این فراموشی فراتر از فراموش‌کاری معمول است و با بیماری‌های جسمی یا علل دیگر بهتر توضیح داده نمی‌شود. حملات فراموشی گسسته معمولا ناگهانی ایجاد می‌شوند و ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت و حتی تا مدت‌ها طول بکشند.

اختلال مَسخ شخصیت/مَسخ واقعیت(Depersonalization/Derealization Disorder)

فرد ممکن است احساس کند از بدن یا افکار خود جدا شده و خودش را از بیرون مشاهده می‌کند (مسخ شخصیت)، یا محیط اطرافش غیرواقعی به نظر می‌رسد (مسخ واقعیت).

نکته مهم این است که تجربه‌ی گذرای احساس غیرواقعی بودن یا جداشدن از خود، لزوماً به معنای وجود اختلال گسستی نیست. برای تشخیص، تداوم یا تکرار علائم، میزان ناراحتی یا اختلال در عملکرد و رد علل احتمالی دیگر بررسی می‌شود. برای مثال، تجربه‌ی گذرای مسخ شخصیت یا مسخ واقعیت در طول زندگی نسبتاً شایع است، اما برآوردها نشان می‌دهند حدود ۱ تا ۲ درصد افراد معیارهای اختلال مسخ شخصیت/مسخ واقعیت را برآورده می‌کنند.

اختلالات خوردن و تغذیه(Feeding and Eating Disorders)

اختلالات خوردن و تغذیه به الگوهای پایدار و مشکل‌ساز در غذا خوردن گفته می‌شود که می‌توانند سلامت جسمی، وضعیت روانی و عملکرد روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهند. نگرانی شدید درباره وزن و شکل بدن در برخی از این اختلالات نقش مهمی دارد، اما همه آن‌ها ناشی از نگرانی درباره ظاهر نیستند.

بی اشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa)

با محدود کردن دریافت غذا، وزن بسیار پایین و ترس شدید از افزایش وزن مشخص می‌شود. فرد ممکن است تصویر نادرستی از وزن یا شکل بدن خود داشته باشد و حتی با وجود کمبود وزن قابل توجه، همچنان خود را چاق بداند. این اختلال می‌تواند عوارض جسمی جدی، از جمله سوءتغذیه و مشکلات قلبی ایجاد کند.

پرخوری عصبی(Bulimia Nervosa)

با دوره‌های مکرر خوردن مقادیر زیادی از غذا همراه با احساس از دست دادن کنترل آغاز می‌شود و پس از آن رفتارهای جبرانی مانند استفراغ عمدی، روزه داری یا ورزش افراطی برای جلوگیری از افزایش وزن رخ می‌دهد. برخلاف بی اشتهایی عصبی، وزن فرد مبتلا ممکن است در محدوده معمول قرار داشته باشد؛ بنابراین ظاهر بدن به ‌تنهایی برای شناسایی این اختلال کافی نیست.

از دیگر اختلالات این گروه می‌توان به پرخوری افراطی، اختلال اجتنابی/محدودکننده دریافت غذا، هرزه خواری پیکا (Pica)اختلالی که در آن فرد به خوردن مواد غیرخوراکی و فاقد ارزش غذایی تمایل دارد؛ مانند خاک، گچ، کاغذ و سایر مواد غیرقابل خوردن.، اختلال نشخوار (Rumination Disorder)برگشت مکرر غذا به دهان، معمولاً طی ۱۵ دقیقه پس از خوردن غذا، بدون وجود مشکلات گوارشی مانند رفلاکس معده. و سایر اختلالات خوردن و تغذیه مشخص یا نامشخص اشاره کرد.

اختلالات شخصیت(Personality Disorders)

اختلالات شخصیت زمانی مطرح می‌شوند که الگوهای پایدار و انعطاف‌ناپذیر فکرکردن، احساس‌کردن و رفتارکردن، با انتظارات فرهنگی فرد تفاوت چشمگیری داشته باشند و در روابط، کارکرد اجتماعی یا زندگی روزمره او مشکل ایجاد کنند. این الگوها معمولا از نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شکل می‌گیرند و فراتر از تفاوت‌های معمول شخصیتی هستند.

در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، ده اختلال شخصیت در سه خوشه دسته بندی می‌شوند:

خوشه A: رفتارها و باورهای نامتعارف

  • اختلال شخصیت پارانوئید(Paranoid) : با الگوی پایدار بی‌اعتمادی و بدگمانی عمیق همراه است؛ به گونه‌ای که فرد ممکن است انگیزه‌های دیگران را تهدیدآمیز یا خصمانه برداشت کند و مدام نگران است که اطرافیانش قصد سوءاستفاده، خیانت یا ضربه زدن به او را داشته باشند.
  • اختلال شخصیت اِسکیزوئید(Schizoid) : با کناره گیری مداوم از روابط نزدیک و محدود بودن ابراز هیجان در تعاملات اجتماعی شناخته می‌شود. در این اختلال، فرد هیچ تمایلی به ایجاد روابط صمیمانه یا تشکیل خانواده ندارد، کارهای انفرادی را ترجیح می‌دهد، دوستی ندارد و نسبت به تعریف، تمجید یا انتقاد دیگران کاملا بی‌تفاوت و از نظر عاطفی سرد به‌نظر می‌رسد.
  • اختلال شخصیت اِسکیزوتایپی(Schizotypal) : با الگوهای تفکر و رفتار عجیب، تحریف‌های ادراکی و نقص ملموس در ارتباطات اجتماعی همراه است. فرد معمولا ظاهر یا پوشش نامتعارف دارد، باورهای خاصی نظیر تله‌پاتی یا حس ششم نشان می‌دهد و در جمع‌های اجتماعی به دلیل بدگمانی دچار اضطراب شدیدی می‌شود.

خوشه B: هیجان‌ها و رفتارهای ناپایدار نمایشی

  • اختلال شخصیت ضداجتماعی(Antisocial) : با الگوی پایدار و فراگیر قانون‌گریزی، بی اعتنایی به حقوق دیگران و رفتار تکانشی مشخص می‌شود. این‌گونه افراد رفتارهای مجرمانه یا کلاهبردارانه انجام می‌دهند، برای منفعت شخصی دروغ می‌گویند، دست به رفتارهای پرخطر می‌زنند و پس از آسیب رساندن به دیگران هیچ‌گونه احساس پشیمانی یا همدردی ندارند.
  • اختلال شخصیت مرزی(Borderline) : با ناپایداری شدید در روابط بین فردی، احساس هویت و عواطف توصیف می‌شود. در این اختلال، فرد از ترس شدید رهاشدن رنج می‌برد؛ مثلا اگر دوستش در پاسخ به پیام او تأخیر کند، ناگهان از نهایی‌ترین حد علاقه‌مندی به خشم شدید تغییر فاز می‌دهد و هنگام فشار روانی ممکن است به خود نیز آسیب بزند.
  • اختلال شخصیت نمایشی(Histrionic) : با الگوی فراگیر توجه طلبی افراطی و ابراز هیجانات شدید اما سطحی مشخص می‌گردد. اگر فرد مرکز توجه جمع نباشد، احساس ناآرامی می‌کند، برای جلب توجه از ظاهر یا رفتار جنجالی استفاده کرده و احساسات خود را به شکلی بسیار پرشور اما سطحی بروز می‌دهد.
  • اختلال شخصیت خودشیفته(Narcissistic) : با احساس دیرپای خودبزرگ‌بینی، نیاز مداوم به توجه و تحسین و نقص جدی در توانایی همدردی با دیگران شناخته می‌شود. این افراد دستاوردها و استعدادهای خود را غلوآمیز مطرح می‌کنند، انتظار برخورد ویژه دارند، در روابط خود از دیگران سوءاستفاده کرده و در برابر کوچک‌ترین انتقاد دچار خشم می‌شوند.

خوشه C: اضطراب و ترس

  • اختلال شخصیت اجتنابی(Avoidant) : با پرهیز مداوم از تعاملات اجتماعی به دلیل ترس عمیق از طرد شدن، انتقاد یا بی ارزش شدن همراه است. فرد با وجود اشتیاق شدید به برقراری ارتباط و دوستی، از موقعیت‌های شغلی جدید یا تجمعات اجتماعی دوری می‌کند، زیرا شدیداً نگران تمسخر، طرد شدن یا انتقاد دیگران است.
  • اختلال شخصیت وابسته(Dependent) : با نیاز مفرط و فراگیر به دریافت مراقبت و حمایت از سوی دیگران مشخص می‌شود که به رفتارهای مطیعانه و وابستگی شدید می‌انجامد. این‌گونه افراد بدون مشورت و تأیید مداوم دیگران توانایی تصمیم‌گیری‌های ساده روزمره (مانند انتخاب لباس) را ندارند و برای حفظ حمایت دیگران حتی رفتارهای نامناسب آن‌ها را تحمل می‌کند.

اختلال شخصیت وسواسی-جبری(Obsessive-Compulsive) : با الگوی بادوام و انعطاف ناپذیری از اشتغال ذهنی مفرط با نظم، کمال‌گرایی بی‌نهایت و کنترل روانی شناخته می‌شود. تفاوت آن با اختلال وسواسی-جبری (OCD) در این است که نشانه‌ها در این اختلال، خودهمسو (Ego-Syntonic) هستند، یعنی فرد سبک رفتار و کمال‌گرایی افراطی خود را کاملا منطقی می‌داند و چنان غرق در جزئیات، قوانین و برنامه‌ریزی‌های سخت‌گیرانه می‌شود که هدف اصلی فعالیت را فراموش می‌کند، توانایی سپردن کارها به دیگران را ندارد و رفتارهای انعطاف‌ناپذیر نشان می‌دهد؛ در حالی که در شخص با اختلال وسواسی-جبری این چنین نیست و خود فرد از وجود علائم رنج می‌برد.

اختلالات رشدی-عصبی(Neurodevelopmental Disorders)

اختلالات رشدی-عصبی گروهی از عارضه‌های روان‌شناختی و عصب‌شناختی هستند که منشاء آسیب‌شناختی آنها به مراحل اولیه رشد و تکامل دستگاه عصبی مرکزی برمی‌گردد. این اختلالات معمولا در دوران طفولیت یا پیش از ورود کودک به دبستان بروز می‌یابند و با ایجاد نواقص پایداری در کارکردهای شناختی، رفتاری، ارتباطی و حرکتی، عملکرد شخصی، اجتماعی، تحصیلی یا شغلی فرد را مختل می‌سازند.

اختلال طیف اوتیسم(Autism Spectrum Disorder)

اختلال طیف اوتیسم با نقص مداوم و فراگیر در ارتباطات و تعاملات اجتماعی در موقعیت‌های گوناگون، همراه با الگوهای رفتاری، علاقه‌مندی‌ها و فعالیت‌های محدود، تکراری و کلیشه‌ای تعریف می‌شود. مبتلایان به این طیف، در تقابل‌های اجتماعی-هیجانی، رفتارهای ارتباطی غیرکلامی و ایجاد یا حفظ روابط بین‌فردی با چالش‌های بنیادی مواجه هستند.

اختلال نقص توجه/بیش فعالی(ADHD)

اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی الگوی پایدار و مداومی از کم‌توجهی، بی‌قراری حرکتی و رفتارهای تکانشی است که میزان آن خارج از حد انتظار متناسب با سطح رشد فرد است. نشانه‌های این اختلال پیش از ۱۲ سالگی آغاز شده و دست‌کم در دو محیط مجزا (مانند خانه و مدرسه) کارکرد فرد را مختل می‌سازند.

علاوه بر اوتیسم و نقص توجه/بیش‌فعالی، گروه اختلالات رشدی-عصبی شامل رده‌های دیگری نیز می‌شود که هریک زمینه‌های متفاوتی از رشد ذهنی، گفتاری و حرکتی فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در این میان، کم‌توانی ذهنی با چالش در یادگیری، تفکر انتزاعی و مدیریت کارهای روزمره همراه است؛ اختلالات ارتباطی به شکل دشواری در فهم زبان، ابراز گفتار یا لکنت بروز می‌کنند؛ اختلالات یادگیری اختصاصی باعث بروز مشکلات مداوم در مهارت‌های پایه مانند خواندن، نوشتن یا محاسبات ریاضی می‌شوند؛ و اختلالات حرکتی و تیک شامل حرکات یا صداهای ناگهانی و تکراری غیرارادی مانند نشانگان تورت (Tourette Syndrome یا TS)اختلالی عصبی که در آن فرد دچار تیک‌های حرکتی یا صوتی می‌شود و کنترل آن‌ها برایش دشوار است؛ مثلاً مرتب شانه‌های خود را بالا می‌اندازد، پلک می‌زند یا صداهای تکراری تولید می‌کند. این اختلال معمولاً در دوران کودکی یا نوجوانی آغاز می‌شود. هستند. تمامی این عارضه‌ها معمولا در سنین پایین و پیش از ورود به مدرسه ظاهر می‌شوند.

اختلالات مرتبط با مصرف مواد و اعتیاد(Substance-related and addictive disorders)

اختلالات مرتبط با مصرف مواد و اعتیاد به مجموعه‌ای از آسیب‌های روان‌شناختی اطلاق می‌شوند که از طریق دستکاری مدارهای پاداش مغز، الگوی مصرف آسیب‌زا و وابستگی ایجاد می‌کنند. شکل‌گیری این عارضه‌ها محصول تعاملی پیچیده میان عوامل زیستی (زمینه‌های ژنتیکی و تغییرات سیستم دوپامینی مغز)، رفتارهای مقابله‌ای روان‌شناختی در برابر تروما و فشارهای محیطی است.

در این طبقه تشخیصی، علائم محوری مانند هوس شدید (Cravings)، افت کارکرد روزمره، بروز تحمل زیستی (نیاز به مصرف بیشتر برای دستیابی به اثر مشابه) و ظهور نشانه‌های ترک، در زیرگروه‌های مهم زیر تجلی می‌یابند:

    • اختلالات مصرف الکل(Alcohol) : از شایع‌ترین اشکال وابستگی که بر کارکردهای شناختی و جسمی تاثیر مستقیم می‌گذارد.
    • اختلالات مصرف افیون‌ها(Opioid) : شامل وابستگی به مواد مخدری نظیر هروئین و مسکن‌های تجویزی که با نشانه‌های دردناک و حاد هنگام قطع مصرف شناخته می‌شوند.
    • اختلالات مصرف محرک‌ها(Stimulant) : وابسته به موادی چون کوکائین و آمفتامین‌ها که دستگاه عصبی را تحریک می‌کنند و منجر به از دست دادن کنترل بر میزان مصرف و افت شدید عملکرد می‌شوند.
    • اختلالات مصرف کانابیس(Cannabis) : الگوی مصرف آسیب‌زا و مداوم حشیش و ماری‌جوانا که منجر به تغییر در عملکرد دستگاه عصبی مرکزی می‌شود.
    • اختلال قماربازی (شرط بندیGambling/): تنها اعتیاد رفتاری غیرموادی که به دلیل الگوهای مشابه در فعال‌سازی سیستم پاداش مغز و عدم توانایی در مهار رفتار، رسما در این گروه دسته‌بندی می‌شود.

اختلالات عصب‌شناختی(Neurocognitive Disorders)

اختلالات عصب‌شناختی دسته‌ای از عارضه‌های روان‌پزشکی و پزشکی هستند که با افت حاد یا تدریجی در کارکردهای مغزی — نظیر حافظه، توجه، توانایی زبان، تصمیم‌گیری و شناخت اجتماعی — مشخص می‌شوند. برخلاف اختلالات رشدی-عصبی که از دوران طفولیت آغاز می‌گردند، این عارضه‌ها در اثر فرآیندهای تخریبی، بیماری‌های زمینه‌ای یا آسیب‌های واردشده به مغز شکل گرفته و سطح کارکرد شناختی قبلی فرد را دچار زوال می‌سازند. نشانه‌های محوری این طبقه از فراموشی نگران‌کننده و حواس‌پرتی گرفته تا گیجی، اختلال کلامی، توهم و تغییرات شخصیتی متغیر است که در زیرگروه‌ها و بیماری‌های شاخص زیر نمود پیدا می‌کنند:

  • دلیریوم(Delirium) : اختلال ناگهانی، شناور و کوتاه‌مدت در توجه و آگاهی محیطی که غالبا بر اثر بیماری‌های جسمی حاد، عفونت‌ها، مسمومیت‌های دارویی یا بستری در بخش‌های مراقبت ویژه رخ می‌دهد. این اختلال منجر به گیجی، روان‌آشفتگی یا اختلال در هوشیاری و تغییر ناگهانی در وضعیت روانی، احساس و آگاهی می‌شود.
  • بیماری آلزایمر(Alzheimer’s Disease) : شایع‌ترین اختلال عصب‌شناختی عمده که با تخریب تدریجی سلول‌های عصبی، زوال پیش‌رونده حافظه کوتاه‌مدت و افت شدید قدرت تصمیم‌گیری تجلی می‌یابد.
  • زوال عقل اجسام لویی(Lewy Body Dementia) : بیماری پیش‌رونده‌ای که با توهمات دیداری، نوسانات شدید در هوشیاری و علائم حرکتی پیچیده شناخته می‌شود.
  • بیماری پارکینسون(Parkinson’s Disease) : اختلال پیش‌رونده‌ای که با تلفیق علائم حرکتی (نظیر لرزش، سفت‌شدگی عضلات و کندی حرکت) و افت تدریجی توانمندی‌های ذهنی و اجرایی همراه است.
  • آسیب‌های فیزیکی و سایر عارضه‌های نورولوژیک: اختلالات ناشی از ضربه شدید به سر (TBI) (Traumatic Brain Injury or Intracranial Injury)مجموعه‌ای از اختلالات و آسیب‌های مغزی که در اثر وارد شدن ضربه شدید به سر یا آسیب به ساختارهای داخل جمجمه ایجاد می‌شوند و ممکن است بر عملکردهای شناختی، رفتاری، حرکتی و عاطفی فرد تأثیر بگذارند. یا بیماری‌های ژنتیکی و عفونی (مانند بیماری هانتینگتون (Huntington’s Disease)یک بیماری ارثی و پیشرونده است که با تخریب سلول‌های عصبی مغز همراه بوده و می‌تواند باعث اختلال در کنترل حرکات اندام‌ها، تغییرات رفتاری و مشکلات شناختی شود. همچنین برخی اختلالات عصبی ممکن است در اثر عفونت HIV ایجاد شوند. شکل گرفته و منجر به تحلیل عملکرد ذهنی می‌گردند.

اختلالات کنترل تکانه و رفتارهای اخلالگر(Disruptive, Impulse control, and Conduct Disorders)

اختلالات کنترل تکانه و رفتارهای اخلالگر به گروهی از عارضه‌های روان‌شناختی و رفتاری اطلاق می‌شوند که ویژگی بنیادی آن‌ها ناکامی در مهار هیجانات و رفتارهای پرخاشگرانه است. در این عارضه‌ها، فرد توانایی کنترل تکانه‌های درونی خود را از دست داده و با رفتارهایی نظیر قانون‌شکنی، نقض حقوق دیگران و تعارض شدید با هنجارهای اجتماعی و انضباطی تجلی می‌یابد. این علائم  در زیرگروه‌ها و بیماری‌های شاخص زیر نمود پیدا می‌کنند:

  • اختلال نافرمانی مقابله‌ای(ODD – Oppositional Defiant Disorder) : الگویی دیرپا از خشم، تحریک‌پذیری، بحث‌جویی مداوم و رفتارهای کینه‌توزانه نسبت به افراد صاحب قدرت (مانند والدین یا معلمان) که فرآیند رشد اجتماعی کودک را مختل می‌سازد. این اختلال درصورت درمان نشدن، تا سنین بالا نیز ادامه می‌یابد.
  • اختلال انفجاری متناوب(IED – Intermittent Explosive Disorder) : بروز طغیان‌های ناگهانی و غیرقابل کنترل از خشم کلامی یا فیزیکی که نشان‌دهنده ناکامی حاد در مهار تکانه‌های پرخاشگرانه بوده و هیچ تناسبی با عامل استرس‌زا ندارد. این اختلال بعد از کودکی یا نوجوانی شروع می‌شود.
  • اختلال سلوک(CD – Conduct Disorder) : الگوی رفتاری شدید و پیش‌رونده‌ای که با نقض آشکار حقوق پایه دیگران، آزار انسان‌ها یا حیوانات، تخریب عمدی اموال، فریب‌کاری و سرقت شناخته می‌شود.
  • جنون آتش‌افروزی(Pyromania) و جنون سرقت(Kleptomania) : اختلالاتی مبتنی بر کنترل ناکافی تکانه که در آن‌ها فرد بدون انگیزه مالی، انتقام یا سود شخصی، تنها تحت فشار روانی شدید درونی دست به آتش‌سوزی عمدی یا دزدی اشیاء می‌زند.

اختلالات خواب-بیداری(Sleep-Wake Disorders)

اختلالات خواب-بیداری، مجموعه‌ای از عارضه‌های بالینی هستند که با برهم خوردن کیفیت، زمان‌بندی یا میزان خواب مشخص شده همراه هستند و منجر به رنج روانی و اختلال در عملکرد روزمره فرد در طول روز می‌گردند.

  • اختلال بی‌خوابی(Insomnia) : شایع‌ترین عارضه این گروه که با دشواری مداوم در شروع یا تداوم خواب همراه بوده و به شکل خستگی مزمن، حواس‌پرتی و تحریک‌پذیری در طول روز بروز می‌کند.
  • نارکولِپسی یا حمله خواب(Narcolepsy) : عارضه‌ای که باعث می‌شود فرد ناگهان و بدون اختیار در طول روز به خواب فرو برود. این حالت معمولا با افت ناگهانی توان عضلانی هنگام احساس هیجان (مثل خنده یا شادمانی شدید) و احساس بی‌رمقی و خستگی همیشگی طی روز همراه است.
  • آپنِه خواب یا وقفه تنفسی در خواب(Sleep Apnea) : گرفتگی مکرر مجاری هوایی یا نقص در فرمان تنفسی مغز طی خواب که با وقفه تنفسی، خرناس‌های شدید و بیداری‌های مکرر همراه است.
  • پاراسومنیا یا خواب‌پریشی(Parasomnia) : بروز رفتارهای غیرعادی و نامطلوب حرکتی یا کلامی طی فرآیند خواب، نظیر راه رفتن در خواب(Sleepwalking) ، کابوس‌های شبانه مکرر و رفتارهای آشفته حرکتی.
  • سندروم پای بی‌قرار(Restless Leg Syndrome) : احساس ناخوشایند در پاها و تمایل اجباری به تکان دادن آن‌ها هنگام استراحت.

اختلالات علائم جسمانی و مرتبط(Somatic Symptom and related Disorders)

اختلالات علائم جسمانی و مرتبط به دسته‌ای از عارضه‌های روان‌شناختی اطلاق می‌شوند که ویژگی محوری آن‌ها تمرکز افراطی و اضطراب‌زا بر نشانه‌های جسمی است. در این عارضه‌ها، فرد دردهای واقعی یا ناراحتی‌های جسمانی ملموسی را تجربه می‌کند، اما اشتغال ذهنی شدید و نگرانی غیرمتناسب او درباره سلامت، رنج روانی عمیق و اختلال جدی در زندگی روزمره ایجاد می‌سازد.

  • اختلال علائم جسمانی(Somatic Symptom Disorder) : اشتغال ذهنی مداوم و افراطی با یک یا چند نشانه جسمانی دردناک که با افکار، احساسات و رفتارهای وسواس‌گونه درباره وخامت بیماری همراه بوده و انرژی روانی فرد را تحلیل می‌برد.
  • اختلال اضطراب بیماری(Illness Anxiety Disorder) : ترس عمیق و دیرپا از ابتلا به یک بیماری کشنده یا جدی، در حالی که علائم جسمانی واقعی وجود ندارند یا بسیار خفیف هستند؛ فرد مدام بدن خود را بازرسی کرده یا مکرراً به پزشکان متعدد مراجعه می‌کند.
  • اختلال ساختگی(Factitious Disorder) : القا یا جعل عمدی نشانه‌های بیماری‌های جسمی یا روانی در خود یا دیگری، تنها جهت دریافت نقش بیمار و توجه پزشکی، بدون وجود منافع مالی یا حقوقی ملموس.
  • اختلال نشانه عملکردی عصبی/تبدیلی (FND – Functional Neurological Disorder): بروز ناگهانی علائم حرکتی یا حسی غیرارادی (نظیر فلج، ضعف اندام، از هوش رفتن موقت، لرزش، نابینایی موقت یا تشنج) که با هیچ عارضه عصبی قابل توجیه نیست و ریشه در فشارهای روانی سرکوب‌شده دارد.

اختلالات دفعی(Elimination Disorders)

اختلالات دفعی مجموعه‌ای از عارضه‌های رفتاری و رشدی هستند که با دفع ناخواسته یا عمدی ادرار یا مدفوع در موقعیت‌های نامناسب (مانند لباس یا کف زمین) مشخص می‌گردند. این رفتارها معمولا در دوران کودکی ظاهر شده و زمانی مطرح می‌شوند که فرد از نظر سن تقویمی و رشد ذهنی به مرحله کنترل ارادی دفع رسیده باشد.

  • بی اختیاری ادرار(Enuresis) : دفع مکرر و ناخواسته ادرار در شب یا روز در کودکان حداقل ۵ ساله. این عارضه که می‌تواند ناشی از عدم پختگی دستگاه عصبی-مثانه‌ای، کاهش هورمون ضدادراری در شب یا استرس‌های اضطرابی باشد، با احساس شرم و بیداری‌های سخت همراه است.
  • بی اختیاری مدفوع (Encopresis): دفع غیرعادی مدفوع در مکان‌های نامناسب در کودکان حداقل ۴ ساله. این حالت غالباً در بستر یبوست مزمن و احتباس مدفوع یا رفتارهای لجوجانه و تنش‌های هیجانی شکل
    می‌گیرد.

منابع مقاله

  1. World Health Organization. (n.d.). Mental disorders.
  2. World Health Organization. (2026). International classification of diseases for mortality and morbidity statistics (11th ed.).
  3. National Institute of Mental Health. (n.d.). Health topics. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health.
  4. National Health Service. (n.d.). Mental health conditions.
  5. Vujnovic, M., Manukhina, O., Reed, G. M., Theodorakis, P. N., & Fountoulakis, K. N. (2021). ICD-11 revision of mental disorders: The global standard for health data, clinical documentation, and statistical aggregation.

    دکتر محدثه باقری

    تأیید شده توسط:

    دکتر محدثه باقری

    متخصص اعصاب و روان
    این مقاله با هدف آشنایی بیشتر مخاطبان با انواع اختلالات روانی، علائم و نشانه‌های آن‌ها و اهمیت تشخیص و درمان به‌موقع تهیه شده است. مطالب ارائه‌شده از نظر علمی و پزشکی بررسی شده‌اند تا اطلاعاتی صحیح و قابل‌فهم در اختیار خوانندگان قرار گیرد. لازم است توجه داشته باشید که تشخیص اختلالات روانی تنها بر اساس علائم ظاهری امکان‌پذیر نیست و باید توسط روان‌پزشک یا متخصص واجد صلاحیت انجام شود.

    سوالات متداول
    اختلال روانی چیست و چه تفاوتی با مشکلات روانی موقت دارد؟
    مشکلات روانی موقت واکنش‌های گذرا به فشارهای روزمره بوده و توانایی کلی فرد را سلب نمی‌کنند، درحالی که اختلالات روانی دارای الگویی مستمر در تفکر، تنظیم هیجان یا رفتار هستند که موجب رنج روانی عمیق و افت کارکرد در ابعاد مختلف زندگی می‌شوند.
    آیا اختلالات روانی در کودکان و نوجوانان هم دیده می‌شوند؟
    بله، اختلالات روانی در کودکان و نوجوانان نیز بروز می‌کنند. بسیاری از اختلالات — به‌ویژه اختلالات رشدی-عصبی مانند اوتیسم و نقص توجه/بیش‌فعالی — منشاء تحولی داشته و از دوران کودکی و نوجوانی ظاهر می‌شوند.
    آیا ممکن است یک فرد هم‌زمان به چند اختلال روانی مبتلا باشد؟
    بله، ابتلا به چند اختلال روانی به طور هم‌زمان امکان‌پذیر و شایع است. اگر فردی معیارهای تشخیصی چند اختلال مجزا (مانند افسردگی همراه با اضطراب) را برآورده سازد، هم‌زمان چند تشخیص رسمی برای او ثبت می‌گردد تا درمان همه‌جانبه‌تری دریافت کند.
    چگونه می‌توان فهمید که به اختلال روانی مبتلا هستیم؟
    تشخیص ابتلا به اختلال روانی تنها از طریق ارزیابی جامع بالینی توسط متخصص سلامت روان امکان‌پذیر است و نباید بر پایه خودتشخیصی صورت گیرد. با این حال، اصلی‌ترین نشانه هشداردهنده، بروز تغییرات مداوم و ناخواسته در افکار، خلق‌وخو یا رفتارهایی است که رنج روانی عمیقی ایجاد کرده و کارکرد روزمره فرد را در حوزه‌های فردی، شغلی یا اجتماعی به طور معناداری مختل می‌سازند. اگر این علائم پایداری خود را در طول زمان حفظ کرده و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهند، مراجعه به روان‌پزشک یا روان‌شناس جهت ارزیابی تخصصی ضروری خواهد بود.
    چه زمانی علائم روانی نیازمند مراجعه فوری هستند؟
    علائم روانی زمانی نیازمند مراجعه فوری به اورژانس یا متخصص سلامت روان هستند که ایمنی فرد یا اطرافیانش در معرض خطر جدی قرار گیرد. مهم‌ترین نشانه‌های هشداردهنده شامل وجود افکار، قصد یا برنامه ریزی برای خودکشی، رفتارهای خودآسیب‌رسان شدید و نیت آسیب به دیگران است.

{


به این مقاله امتیاز بدهید.

برچسب‌ها

به اشتراک گذاری

مقالات مرتبط

"غم، مهمانی ناخوانده است که گاهی در خانه‌ی دل می‌نشیند، چای می‌نوشد و می‌رود؛ اما افسردگی (Depression)، صاحب‌خانه‌ی سمجی است که کلید را قفل می‌کند، چراغ‌ها را خاموش می‌کند و اجازه نمی‌دهد نور به روزمرگی‌های آدم بتابد." این شاید یکی از ملموس‌ترین تصویرسازی‌ها برای درک تفاوت میان یک اندوه موقت و بیماری افسردگی باشد.  در دنیای پرمشغله‌ی امروز، افسردگی دیگر تنها یک کلمه‌ی پزشکی در گوشه‌ی کتاب‌های روان‌پزشکی نیست؛ بلکه سایه‌ای است که روزانه میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان لمس می‌کند. طبق آمارهای رسمی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، ٢٨٠ میلیون نفر در سراسر جهان، یعنی حدود ٣.٨ درصد از کل جمعیت، با افسردگی درگیر هستند. این اختلال، مرز نمی‌شناسد و به سن افراد نگاه نمی‌کند و در آینه‌ی سنین مختلف، کاملا متفاوت است. افسردگی در یک کودک ۷ ساله ممکن است خود را با پرخاشگری و افت تحصیلی نشان دهد، در یک نوجوان با انزوا و طغیان، در یک بزرگسال با فرسودگی شغلی و خستگی مفرط، و در یک سالمند با شکایت‌های جسمانی مبهم بروز کند.

در این مقاله با بهترین روش‌های درمان اضطراب آشنا می‌شوید؛ از روان‌درمانی و دارودرمانی گرفته تا روش‌های خانگی و تغییر سبک زندگی. همچنین بررسی می‌کنیم که انتخاب روش درمان چگونه بر اساس نوع و شدت اختلال اضطرابی انجام می‌شود، درمان چقدر طول می‌کشد و چه عواملی احتمال بازگشت علائم را افزایش می‌دهند. اگر اضطراب بر کیفیت زندگی، روابط یا عملکرد روزمره شما تأثیر گذاشته است، آشنایی با روش‌های درمان و دریافت راهنمایی تخصصی می‌تواند اولین قدم برای بهبود باشد.

جدیدترین مقالات

مقالات تخصصی برای درک بهتر مسیر سلامت روان

نظرات شما

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *